Wouter | gastblog april

Sisu: wat er gebeurt als pech je test, maar jij besluit te blijven staan?

Er zijn van die dagen waarop je het gevoel hebt dat het universum een beetje met je spot. Dat je denkt: serieus… dit óók nog? En dan nog een keer. En nog een keer.

In de aflevering “Waarom heb ik altijd pech?” van de podcast Zo, Opgelost vertellen de makers dat dit gevoel vaak helemaal niet betekent dat je objectief méér pech hebt dan anderen, maar dat ons brein simpelweg geneigd is negatieve gebeurtenissen zwaarder te wegen. Dit heet negativity bias en het laat ons soms geloven dat het leven tegen ons is, juist op de momenten dat we het kwetsbaarst zijn. Wij als zorgouders denken hier een beetje anders over. Gezien alle gebeurtenissen hebben we statistisch gezien wel meer pech dan gemiddeld. Maar toch is deze podcast wel interessant om te luisteren. Ze bespreken namelijk ook hoe gemakkelijk je mentaal in een negatieve spiraal kunt raken. Het glas kan spreekwoordelijk half leeg of half vol zijn. Dat laatste is iets wat mij vrij gemakkelijk afgaat, maar dat kost aandacht.

Er is iets dat me de laatste tijd houvast biedt, wat ik een mooi begrip vind en waar ik moed uit haal. Dit deel ik graag met je. Iets dat de Finnen al generaties kennen en dat veel verder gaat dan “doorzetten” of “kop omhoog”. Het heet Sisu.

Sisu is een kracht die pas zichtbaar wordt wanneer alles tegenzit.Sisu is een Fins begrip dat niet echt te vertalen is. Het gaat over volharding, moed en een innerlijke kracht die pas bovenkomt wanneer je denkt dat je niets meer over hebt.

De herkomst van het woord zegt veel: het is verwant aan sisus (“kern”, “binnenste”). Sisu is dus dat wat uit je diepste binnenste komt, een stille motor waar je pas aan tapt als de tank leeg lijkt.

Sisu is geen bravoure, geen stoerdoenerij. Het is niet luid. Het is iets dat mensen in stilte dragen. In de Finse geschiedenis wordt het zelfs genoemd als een van de redenen waarom het land zo’n lange tijd standhield tegen een veel grotere vijand tijdens de Winteroorlog.

Maar het interessante is: Sisu gaat niet over heldendom. Het gaat over kleine moed. Over telkens één stap zetten terwijl je benen eigenlijk willen opgeven.

En hoe meer ik erover lees, hoe meer ik denk: dit is precies wat leven met tegenslag vraagt.

Pech is niet eerlijk verdeeld, maar je kracht wel Of het nu gaat om epilepsie, chronische onzekerheid, gezondheidsproblemen, werkstress, levenschaos: pech voelt nooit eerlijk. Soms is het niet één golf, maar een hele zee. En in die zee verlies je makkelijk het overzicht.

De podcast Zo, Opgelost legt mooi uit dat je brein pech groter maakt dan geluk, simpelweg omdat het brein zo ontworpen is, juist om (evolutionair gezien) gevaar te herkennen. Daardoor voelt een slechte dag als bewijs voor een slecht leven, zelfs als dat niet klopt. Maar Sisu zegt iets anders: je hoeft niet te wachten tot je je goed voelt om door te gaan. Je gaat door, en dán voel je je beetje bij beetje beter.

Sisu in het dagelijks leven (en ja, dat hoeft niet superman-stijl te zijn) Ik ben me hier de afgelopen maanden meer in gaan verdiepen. In Finland zie je Sisu terug in kleine rituelen en dagelijkse houdingen. Het is geen spirituele hype, maar meer een manier van zijn. Dingen als:

• jezelf nét iets verder uitdagen dan comfortabel is;

• niet opgeven omdat het koud, donker, lastig of eng is;

• accepteren dat moeilijke dingen niet per se leuk hoeven te zijn om waardevol te zijn.
  

Zo kun je Sisu prachtig beschrijven als “weerbaarheid” en “jezelf overtreffen door telkens een beetje meer te doen dan je dacht dat kon”.

En het inspireert me. Want hoeveel van onze worstelingen bestaan niet precies uit dat soort microkeuzes? Midden in een chronische ziekte en zorgouderschap is dít wat echt telt.De keuze om tóch iemand te bellen. Om tóch op te staan. Om tóch je medicatie op tijd te nemen, zelfs na een zware nacht, zingend met een liedje. Om tóch eerlijk te zeggen dat het niet gaat en daarmee ruimte te maken om wél door te kunnen.

Misschien is dat wel de kern: Sisu is niet groot. Sisu is consequent klein en daardoor groot.

Wat we leren van Finland (zonder sneeuw, ijsbaden of sauna’s te hoeven nemen, al mag het natuurlijk) Als je alle artikelen en beschrijvingen over Sisu naast elkaar legt, komt steeds hetzelfde terug: Finnen leven in omstandigheden die hen dwingen veerkracht te bouwen. De lange winters, het isolement, het verleden vol strijd — het maakte doorzettingsvermogen simpelweg noodzakelijk.

Maar er zit nog iets anders in: Finland staat óók al jaren bovenaan in gelukslijsten. En dat lijkt paradoxaal: hoe kun je zó veerkrachtig zijn in zware omstandigheden én zó gelukkig?

Het antwoord lijkt te liggen in deze balans:

• veerkracht is niet hetzelfde als hardheid;

• eenvoud is niet hetzelfde als tekort;

• en doorzettingsvermogen is niet hetzelfde als jezelf voorbijrennen.
  

Sisu is dus geen drukmiddel om jezelf tot perfectionisme te dwingen, maar een bron waar je uit kunt putten als het leven tegenwerkt.

En wat betekent dat voor ons, voor jou, voor mij? Ik denk dat iedereen z’n eigen vorm van Sisu heeft. Misschien heb je het nooit zo genoemd, maar je hebt het wel.

Iedere keer dat je:

• je leven weer oppakt na een aanval;

• toch naar buiten gaat, al is het maar voor 10 minuten frisse lucht;

• een lastige mail verstuurt die je al weken uitstelt;

• hulp vraagt, juist wanneer dat het moeilijkst is;

• je schuldig voelt over ‘te weinig kunnen’, maar tóch probeert mild te blijven;

• opstaat na weer zo’n dag waarop alles misging…
  

Dat is Sisu.En het is de moeite waard om dat te erkennen.

Want pech kunnen we niet altijd voorkomen. Maar hoe we ernaar kijken, dáár hebben we wél invloed op. En zoals de podcastaflevering uitlegt: soms is het niet pech, maar een brein dat te veel gewicht hangt aan de dingen die fout gaan.

En tegelijk: soms is het gewoon pech. Soms is het oneerlijk. Soms is het te veel.

Maar Sisu zegt niet dat je moet glimlachen. Het zegt alleen: je kunt meer dan je denkt, vooral op de momenten waarop je dat niet gelooft.

Misschien is dit dus de vraag voor deze maand: Waar zit jouw Sisu? Niet op je beste dagen, maar op die dagen waarop je eigenlijk wilde opgeven. Welke kleine stap heb jij gezet die misschien niemand zag, maar die alles van je vroeg?

Ik ben benieuwd. Echt.

En als je voorbeelden hebt, groot of klein, deel ze vooral. Want Sisu groeit wanneer we het durven uit te spreken.

Pech overkomt je, maar Sisu is van jou.

Wouter & Fenna